به گزارش رصدمراغا در مطلب قبلی گنبد سرخ مراغه بصورت اجمالی معرفی شد در این مطلب سه برج تاریخی دیگر این شهرستان معرفی می شود

گنبد کبود مراغه :

شماره ثبت در آثار ملی : ۱۳۵

زمان ساخت : سال ۵۹۳ هجری قمری

در فاصله ده متری برج مدور، برج ده ضلعی بسیار زیبایی خودنمایی میکند که به گنبد کبود یا مقبره مادر هلاکو معروف میباشد. برخی آنرا مربوط به دوره سلجوقی دانسته و تاریخ بنای آن را به سال ۵۹۳ نسبت میدهند. علی‌‌‌رغم شهرتی که این بنا به عنوان آرامگاه  مادر هلاکوخان یافته است، هیچ ارتباطی با مغول ندارد و چنانچه از کتیبه‌ها  و سنگ قبر برمی‌آید مدفن یک مسلمان است نه یک مسیحی و از نظر تاریخی نیز به قبل از حمله مغول تعلق دارد و از طرف دیگربا توجه به این امر که مذهب هلاکوخان بودایی و مذهب دوقوز خاتون مادر وی مسیحی بود بنابراین انتساب این بنا به وی بعید می نماید. چنین به نظر میرسد که این گنبد را در اواخر قرن ششم هجری ساخته باشند.

تاریخ احداث این بنا می‌بایستی در حد فاصل زمانی میان برپایی مقبره معروف به مؤمنه خاتون در نخجوان و تاریخ استیلای هلاکوخان بر مراغه یعنی بین سالهای ۵۸۲ و ۶۵۶ هجری (۷ – ۱۱۸۶  تا ۹ – ۱۲۵۸ م‌ .) بوده باشد . قسمتی از کتیبه بالای در عمارت و اثر باقیمانده از آن تاریخ ۵۹۳ هـ. (۱۱۹۶ – ۱۱۹۷ میلادی) را به دست می‌دهد. بنابراین گنبد کبود حدود ده سال پس از نمونه اولیه خود یعنی مقبره مؤمنه خاتون ساخته شده است و نظیر آن، برجی است چند وجهی و  کشیده قامت که هر ضلع آن با طاقنمایی مسطح و بلند آذین شده است. در قسمت فوقانی هر طاقنما سه ردیف مقرنس دیده می‌شود. کاشیهای فیروزه‌ای،‌  تقریباً به همان ترتیبی که بر تمام سطوح نمای خارجی دیوارها به کار رفته این قسمت را نیز آذین کرده است.

گنبد کبود از نظر ترکیب کلی مشابه سایر مزارهای موجود در مراغه است، به این معنی که مرکب از شبستانی است مرتفع بر  زیربنایی که از سنگ ساخته شده و سردابی در میان دارد

کتیبه‌ای که داخل شبستان بالایی، گلوگاه گنبد را دور می‌زند به خط ریحان بر نوار پهنی از گچ سفید گچبری شده است.  در سرداب عمارت سنگ یکپارچه‌ای وجود دارد که در دیوار ساختمان کار گذاشته شده و متعلق به ساختمان اولیه است. بر این سنگ یکپارچه سنگ قبری تکیه داشته که در حال حاضر وجود ندارد. بر سنگ موجود آرابسکهایی با غنای بسیار و یک کتیبه حک شده

این گنبد برجی است ده ضلعی که زوایای ده گانه آن ستونی مدور با تزئینات تخمیری تعبیه شده که تا زیر طاق های موجود ادامه می یابد. زیر قوس طاق نماها با سه ردیف مقرنس ساده و تزئینات پرکار معقلی زیبا یافته است. پلان داخلی بنا به صورت ده ضلعی است که هر ضلع آن۶/۲ متر و مشتمل بر طاق نمای بلند میباشد. در زیر گنبد یک حاشیه از کتیبه گچبری به چشم میخورد که اطراف مقبره را دور میزند. این کتیبه به خط نسخ میباشد و قسمتی از آیه اول سوره ۶۷ قرآن مجید را بر آن نوشته اند. تمام فضای داخلی مقبره با گچبری و نقاشی و کتیبه ها مزین بوده که قسمت اعظم آن از بین رفته، فقط آثار کمی از تزئینات برجای مانده است .

در زیر طاق اصلی ، سردابه برج قرار دارد که در دیوار جنوبی آن کتیبه ای وجود دارد که آیه ۲۶و ۲۷ سوره ۵۵ را بر آن گچبری کرده اند.

گنبدمدور:   

گنبد مدور دومین مزار از قبرهای پنجگانه مراغه است. این بنا برجی است مدور که از گنبد و سقف آن چیزی بر جای نمانده و مزاری کاملا ناشناخته است . ارزش بنا در این است که ترقی و تکامل نمای مینایی را طی دوران کوتاه میان تاریخ احداث این بنا و تاریخ ساخت گنبد سرخ نشان می دهد . بنا که از آجر ساخته شده ، به سکوی بلندی از سنگ که سردابی در میان دارد ، نهاده شده است .معماری‌ این‌ گنبد نیز بسیار جالب‌ توجه‌ است‌. مصالح‌ آن‌ آجر و ملاط‌ و بیشتر به‌ برج‌ دیده‌بانی‌ شبیه‌ است‌. بنا ظاهری‌ ساده‌ دارد و نظیر نوعی‌ برج‌ دفاعی‌ است‌ که‌ فاقد تزئینات‌ می‌باشد. فقط‌ درب‌ ورودی‌آن‌ با نقوشی‌ مشابه‌ نمای‌ اصلی‌ گنبد سرخ‌ آذین‌ شده‌ است‌.

گنبد غفاریه :

این گنبد نیز یکی دیگر از مزارهای پنجگانه مراغه می باشد. این بنا در قسمت شمال باختری مراغه، کنار رودخانه صافی چای واقع شده و تاریخ احداث آن در فاصله بین سال های ۷۲۵ و ۷۲۸ هـ. ق است. گنبد غفاریه بنایی مربع و آجری است که بر بالای سکویی سنگی و سردابه دخمه ای عمیقی استوار می باشد.

در چهار زاویه آن ستون هایی با نقوش لوزی یخ ساخته اند. جلو خان بزرگ آن، رو به شمال دارد و پهنای طاق زیرین به جانب خاور است. هر یک از اضلاع طرفین و عقب دارای دو طاقنما و یک حاشیه مکتوب است. در این گنبد تمامی خطوط، ریحان است. کاشی های این بنا مخلوطی از رنگ آبی دریایی و آسمانی است. رنگ حروف کتیبه ها سیاه بوده و بر متن سفید دیوار با شاخ و برگ فیروزه قرار دارند. بالای طاق نمای مرکزی ایوان بزرگ، کتیبه ای سه خطی دیده می شود.

بالای درگاه بنا نیز یک کتیبه دو سطری موجود است که به علت ساییدگی و شکستگی مفهوم نیست، ولی به نظرمی رسد که القاب و نام صاحب بقعه است. در جلو خان بزرگ یک طاقنمای مرکزی بر سر در ساخته اند که دربالای آن دو سطر کتیبه دیده می شود.

ادامه دارد …