شهرستان مراغه با بیش از سیصد اثر ثبت شده ملی جزء ۱۰ شهر غنی ایران از نظر آثار باستانی می باشد.
به گزارش رصدمراغا ؛ پیوند تاریخ و طبیعت، باغ موزه مزارع سرسبز دامنه‌های سهند، دیار سهند و کوهستان، شهر برج‌های تاریخی، دیاری برخوردار از روستاهای شگفت و اعجاب انگیز، شهر رصد‌خانه بزرگ جهان، دربرگیرنده بزرگ‌ترین مناطق فسیلی جهان، منطقه‌ای که مبدا شکل‌گیری نخستین نصف النهار جهان بوده است، آن‌جا که نخستین سکونتگاه‌ها و معابد بشری شکل گرفته‌اند.
گنبدهای مراغه شامل :گنبد سرخ – گنبد کبود – گنبد مدور – گنبد غفاریه
معبد مهر
رصدخانه مراغه و معابد اطراف آن
مساجد تاریخی مراغه: مسجد ملا رستم-مسجد شیخ بابا- مسجد ملا معزالدین-مسجد شیخ تاج – مسجد شجاع الدوله – مسجد طاق – مسجد ضریر- مسجد سردابه-مسجد سفید
کاروانسراهاو خانه های قدیمی مراغه:سرای خواجه ملکم-سرای بزرگ – سرای متولار- سرای خامنه- سرای صدر کبیر-خانه محمدی- خانه آصف – خانه پیر- خانه شهابیان
پل های تاریخی مراغه:پل مردق – پل خانقاه
کلیسای هوانس
مقبره اوحدی مراغه ای
موزه های مراغه:موزه تخصصی ایلخانی – موزه سنگ نگاره و مقبره آقالار
قلعه های مراغه : قلعه و غارقیزلار قلعه سی- گویجه قلعه
حمام صفوی
تپه های باستانی
تکیه و حسینیه ها
منطقه فسیل مراغه
کوه سهند
دریاچه سد علویان
چشمه های معدنی مراغه
رودهای مراغه
روستاها و چشم اندازهای طبیعی مراغه
غار کبوتر (هامپوئیل)

هر روز بصورت اجمالی یکی از  آثار تاریخی شاخص مراغه را معرفی می کنیم

گنبد سرخ مراغه :
شماره ثبت در آثار ملی : ۱۳۴
زمان ساخت : سال ۵۴۲ هجری قمری

قدیمی‌ترین مزار از پنج مزار بزرگ موجود در مراغه گنبد سرخ است که در آذربایجان بیشتر به گنبد قرمز شهرت دارد.گنبد سرخ در قسمت جنوب غربی مراغه ، واقع می باشد . نام بانی بنا و تاریخ احداث آنرا می توان از کتیبه جبهه شمالی و نام سازنده آن را از کتیبه غربی ملاحظه نمود .آنچه از این کتیبه ها مستفاد می گردد ، بنای گنبد سرخ در سال۵۴۲ هجری به دستور عبدالعزیز بن محمودبن سعد رئیس آذربایجان (این شخص یکی از امیران سلسله کوچک احمدیلی است که در این عصر بر مراغه حکمرانی داشتند و همیشه مدعی حکومت تبریز نیز بوده‌اند. علی‌رغم آن که این خاندان بسیار گمنام است،‌ می‌دانیم که در سال ۵۴۲ بزرگ این خاندان یعنی «حاکم مراغه»، آق‌سنقر دوم بوده است.) و بوسیله بنی بکرمحمد بن بندان بن المحسن معمار ساخته شده است . در حال حاضر علی‌رغم وجود کتیبه‌های خوانا، کسی که در مقبره سرخ دفن شده بر ما ناشناخته است. به طور کلی گنبد مزبور بناءیاست مربع شکل متشکل از سردابه واتاق فوقانی و اتاق اصلی که بر روی سکوی سنگی قرار دارد و بوسیله هفت ردیف پله می توان به آن دسترسی یا فت . پنج پله درجلوی سکو واقع اند وپله ششم و هفتم جزآستانه درگاه محسوب می شوند . دخمه یا سردابه در میان سکو واقع شده و از جبهه شرقی می توان به آن راه یا فت . سقف سردابه برروی دیوارهای جانبی و ستون مربع شکلی که دروسط دخمه قرار دارد استوار شده است .

ورودی گنبد سرخ که به سوی شمال باز می شود و شامل درگاه بلند و زیبایی است که آجرکاری پر نقش و نگار ظریفی همراه با کاشی های فیروزه ای که تازه در معماری سلجوقی متداول گشته بود زینت یافته است. اطراف این آجرکاری راکتیبه ای به خط کوفی احاطه نموده که متن آن چنین است : “امربینا هذه القبه الامیر الرءیس العالم فخرالدین عمادالاسلام قوام آذربایجان ابوالعز عبدالعزیز بن محمود بن سعد یدیمالله علاه “بربالای آن کتیبه ای افقی به خط کوفی مشاهده می شود که متضمن تاریخ بنای کتیبه می باشد :

“بنی المشهد فی الحادی عشر من شوال سنه اثنین و اربعین و خمساءه”

مجموعه این تزئینات معقلی و آجرکاری و کتیبه ها و نقش و نگارهای گوناگون جلوه خاصی به بنا بخشیده است . نمایسه ضلع شرقی ، غربی و جنوبی گنبد سرخ هر یک دارا ی دو طاق نمایآجری با طرحهای تزءینی و سه طاق مزین بهآجرکاری تخمیری می باشد . در کتیبه جبهه شرقی آیه ۵۴ از سوره ۳۹ قرآن کریم نوشته شده و در جبهه غربی کتیبه ایاست که نام سازنده بنا را نشان می دهد :

“عمل العبد المذءب الراجی الی عفوالله بنی بکر محمدبن بندان البنا بن المحسن المعمار”

در چهار گوشه خارجی بنا ستون های مدوری با تزئینات آجری وجود دارد که علاوه بر کمک به ایستایی بنا به زیباییآن نیز می افزاید . قسمت داخلی بنا به صورت فضاءی مربع شکل است که سه ضلع آن هر کدام دو طاق نما همانند نمایخارجی تعبییه شده است . در گذشته در طول گنبد کتیبه ای گچبری شده مزین به آیات قرآنی بوده که به مرور زمان ازبین رفته است . چهار روزن در چهار طرف بنا و نیز روزنی در مرکز گنبد نور فضای داخلی را تامین می کند .گنبد بنا دوپوش است . پوشش داخلی بصورت عرقچین و پوشش خارجی آن که بطور کامل فرو ریخته به فرم هرمی بوده است . کف اتاق را از قطعات سنگ تراشیده مفروش کرده و دیوارهای داخلی بنا را با گچ اندود نموده اند .از ظواهرامر این چنین برمیآید که مقبره اصلی در درون دخمه قرار داشته و اتاق فوقانی ، مسجد کوچکی بوده که پخش نذورات و قراءت قرآن درآن صورت می گرفته است .

نمای سه ضلع شرقی و غربی و جنوب این گنبد هر کدام دارای دو طاق نمای آجری با طرحهای تزئینی وسه طاق مزین به آجرکاری میباشد و درکتیبه جبهه شرقی آیه ۵۴ سوره ۳۹ قرآن نوشته شده و در جبهه غربی کتیبه ای است که نام سازنده بنا را نشان میدهد و در چهار گوشه خارجی بنا ستونهای مدوری با تزئینات آجری وجود دارد که علاوه بر کمک به ایستایی بنا به زیبائی آن نیز می افزاید. قسمت داخلی بنا به صورت فضایی مربع شکل است که در سه ضلع آن هر کدام دو طاق نما همانند نمای خارجی تعبیه شده است.

در گذشته در طول گنبد کتیبه ای گچبری شده مزین به آیات قرآنی بوده که به مرور زمان از بین رفته است.

این بنا، عمارتی است چهارگوش با سقفی گنبدی که بر مقرنسهایی که هنوز سالم مانده‌اند نهاده شده است. در گذشته این گنبد را پوششی به شکل هرم هشت ضلعی – که فقط قسمت‌های پایینی آن باقی مانده – می‌پوشانده است. این بنا مرکب از شبستانی است که کف آن دربلندی و بر زیربنایی قرار گرفته که داخل آن نوعی سردابه احداث شده است. طاق سردابه از یک سو بر دیوارها و از سوی دیگر بر پایه‌ای مرکزی نهاده شده است. در سمت شرق دری وجود دارد که این سردابه را که از داخل هیچ راهی به شبستان ندارد به خارج مربوط می‌سازد.

نمای اصلی بنا رو به سمت شما ل دارد. در جلوی آن پلکانی با پنج پله قرار‌دارد. پله ششم و هفتم پیشخوان بنا را تشکیل داده‌اند. نمای اصلی که میان ستون‌های تنومند زوایا استقرار یافته چونان چهارچوبی وسیع و مجلل برای در بنا خودنمایی می‌کند. خود در که چهارچوبی با ابعاد متناسب آن را در بر گرفته دارای سرطاقی است مزین به آرابسکها که کتیبه‌ای به خط کوفی آنها را دور زده است. بالای سرطاق، درگاه کتیبه دیگری دیده می‌شود که آن هم به خط کوفی است.

هر یک از اضلاع جانبی و عقبی بنا با دو طاق‌نما و یک کتیبه نواری شکل عریض آذین شده است.بنا دارای چهارپنجره است که از داخل در گردن گنبد و از خارج بر چهار وجه اصلی هشت گوشه‌ای که سقف را بر آن نهاده‌اند قرار گرفته است. روزنه‌های دیگری نیز در کتیبه‌های نواری‌شکل اضلاْع غربی، جنوبی و شرقی گشوده‌اند ولی بدون شک این روزنه‌ها هیچ ارتباطی با ترکیب اولیه ساختمان نداشته است.

زیربنا از سنگ تراشیده ساخته شده‌است ،‌سرستون‌های زوایا و سرستون‌های متعلق به پایه‌های کوچکی که سرطاق‌های اضلاع ثانوی را بر دوش دارند از سنگ هستند. بقیه بنا تماماَ از آجر است،‌ آجرهایی که با زیبایی تمام به روی هم چیده شده‌اند. در لابلای این آجرها که به رنگ قرمز تیره‌اند کلوک‌های کاشی فیروزه‌ای جلوه‌ای خاص دارد. همچنین کتیبه‌ها و نیز نقوش هندسی که با آجر سرخ تراشیده و آجر و کاشی مینایی رنگی که بر بالای درگاه بنا ساخته شده‌اند بر زمینه‌ای از گچ خودنمایی می‌‌کند. این کتیبه‌ها با نقوشی از گل و برگهای گچ‌بری که آثاری از رنگ آبی در آنها دیده می‌شود آذین شده است.

سنگفرش شبستان اصلی هنوز وجود دارد. پوششی است مرکب از سنگهای مستطیلی.

داخل بنا با اندودی از گچ پوشیده شده و بر آن هیچ اثری از نقاشی و یا گچ‌بری دیده نمی‌شود. آرایش این قسمت منحصر است به طاق‌نماهای دوقلو با ستون‌های کوچک مشابه طاق‌نماهایی که سه ضلع از اضلاع خارجی بنا را آذین کرده است.

داخل بنا کاملاً خالی است.که میت در سرداب دفن شده و سنگ قبر در همین سرداب بوده است و شبستان فوقانی محل تجمع و برگزاری مراسم نماز بوده است.

نام و القاب کسی که دستور احداث این بنا را داده،‌ نیز تاریخ انجام کارهای ساختمانی در کتیبه‌های نمای شمالی آمده است. کتیبه‌های طرف شرق و جنوب از آیات قرآنی هستند و کتیبه ‌نمای غربی نام سازنده را اعلام می‌دارد.