به گزارش رصدمراغا ؛ حضرت زینب کبری(س) «عقیله بنی هاشم»، سوّمین فرزند حضرت امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب(ع) و حضرت فاطمه زهرا (س)، در روز پنجم جمادی الاولی سال پنجم یا ششم هجری قمری در شهر مدینه منوره متولد شدند و جهان را به قدوم خویش مزین فرمودند.

زینب در لغت، به معنای «درخت نیکو منظر» آمده و معنای دیگر آن «زین اب» یعنی «زینت پدر» است.

بر اساس روایات متعدد، نام‌گذاری حضرت زینب (س)، توسط پیامبر اسلام (ص) صورت گرفت. گفته‌ شده است که جبرئیل از سوی خداوند این نام را به پیامبر (ص) رسانده است. هنگامی که پیامبر اسلام (ص) قنداقه وی را طلبید، او را بوسید و فرمود:” به حاضران و غایبان امّتم وصیت می‌کنم که حرمت این دختر را پاس بدارند. همانا وی مانند خدیجه کبری (س) است”.

برای وی، القاب فراوانی نقل شده است، همانند عقیله بنی هاشم، عالمه غیرمعلمه، عارفه، موثقه، فاضله، کامله، عابده آل علی، معصومه صغری، نائبهالزهرا، نائبهالحسین، عقیله النساء، شریکه الشهداء، بلیغه، فصیحه و شریکهالحسین.

ایشان را به سبب سختی‌های بسیاری که در زندگی دید (درگذشت جدش پیامبر(ص)، درگذشت و سختی‌های مادرش، شهادت پدرش امیرالمؤمنین(ع)، شهادت برادرش امام مجتبی(ع)، فاجعه کربلا و شهادت برادرش امام حسین(ع) و دو فرزندش و دیگر بستگان و سایر شهدا، و به اسارت رفتن در کوفه و شام) ام المصائب نیز لقب داده‌اند.

حضرت زینب(ع) با عبدالله فرزند جعفر طیار ازدواج کرد و از وی چهار پسر داشت به نام‌های؛ علی، عون، عباس، محمد؛ و یک دختر به نام ام کلثوم داشت، عون و محمد در واقعه کربلا به شهادت رسیدند.

سخنان و خطبه‌های وی در کوفه و همچنین در دربار یزید، که همراه با استدلال به آیات قرآن بود، بیانگر دانش حضرت است. وی احادیثی از حضرت علی (ع) و مادرش حضرت زهرا (س) نقل کرده است. محمّد بن عمرو، عطاء بن سائب، فاطمه بنت الحسین و دیگران از وی حدیث نقل کرده‌اند.

حضرت زینب (س) هنگام حضور امیرالمؤمنین علی (ع) در کوفه برای زنان آنجا تفسیر قرآن ارائه می‌داد.

سخنوری وی برای شنوندگان یادآور خطبه‌های پدرش امیرالمؤمنین (ع) بوده است. سخنانش در کوفه و مجلس یزید و نیز گفت‌وگوهای وی با عبیدالله بن زیاد، بی‌شباهت به خطبه‌های امام علی (ع) و خطبه فدکیه مادرش حضرت زهرا (س) نیست.

هنگام سخنرانی وی در کوفه، پیرمردی در حالی که می‌گریست، گفت:” پدر و مادرم فدای ایشان که سالخوردگانشان بهترین سالخوردگان و کودکان ایشان بهترین خردسالان و زنانشان بهترین زنان و نسل آنان والاتر و برتر از همه نسل‌هاست.”

حجاب و عفت

درباره حجاب و عفت ایشان در تاریخ این‌چنین آمده است:” هنگامی که زینب (س) می‌خواست به مسجدالنبی کنار قبر رسول خدا (ص) برود، علی (ع) دستور می‌داد، شب برود. به امام حسن(ع) و امام حسین(ع) می‌فرمود: همراه خواهرشان باشند. امام حسن (ع) جلوتر وامام حسین (ع) پشت سر، زینب در وسط حرکت می‌کردند. آنان از سوی مولای متقیان مأمور بودند که حتی چراغ روی مرقد منور پیامبر (ص) را خاموش کنند تا چشم نامحرم به قامت حضرت زینب (س) نیفتد.”

یحیی مازنی می‌گوید:” من در مدینه، مدت زیادی همسایه حضرت علی (ع) بودم. سوگند به خداوند! در این مدت، هرگز حضرت زینب (س) را ندیدم و صدایش را نشنیدم.”

صبر و استقامت

حضرت زینب (س)در روز عاشورا، هنگام دیدن پیکر خونین برادرش چنین گفت:” بار خدایا! این اندک قربانی و کشته در راه خودت را از ما (خاندان پیامبر) بپذیر.”

وی بارها جان امام سجّاد (ع) را از مرگ نجات داد؛ از جمله در مجلس ابن زیاد، پس از احتجاج امام سجاد(ع) با ابن زیاد، وی دستور کشتن امام را صادر کرد. در این هنگام حضرت زینب (س) دست در گردن فرزند برادر انداخت و فرمود: “تا زنده‌ام، نخواهم گذاشت او را بکشید.”

عبادت

عبادت غرض اصلی آفرینش است و امام معصوم سمبل و تجلی این غرض؛ و هرچه یک انسان عابدتر باشد با حرکت آفرینش هماهنگ‌تر و با معصوم مانوس‌تر می‌شود. شاید علت انس حضرت زینب (سلام الله علیها) با برادرش امام حسین (علیه السلام) جلوه‌ای از این عبادت باشد.

از امام سجاد علیه السلام نقل شده است: “عمه‌ام زینب در مسیر اسارت از کوفه به شام هم فرایض و هم نوافل خود را به جای می‌آورد و غفلت نداشت. فقط در یکی از منازل به خاطر شدت ضعف و گرسنگی، نشسته نماز خواند که بعد معلوم شد، سه روز است غذا میل نکرده، زیرا به هر اسیر شبانه روز یک گرده نان می‌دادند و عمه‌ام سهمیه خود را بیشتر اوقات به بچه‌ها می‌داد.”

حضرت زینب کبری (س) شب‌ها به عبادت می‌پرداخت و در دوران زندگی، هیچ‌گاه تهجّد را ترک نکرد. آنچنان به عبادت اشتغال ورزید که ملقّب به «عابده آل علی» شد. شب زنده‌داری وی حتی در شب دهم و یازدهم محرم، ترک نشد. فاطمه دختر امام حسین (ع) می‌گوید:” در شب عاشورا، عمّه‌ام پیوسته در محراب عبادت ایستاده بود، نماز و نیایش داشت و پیوسته اشک‌هایش سرازیر می‌شد.”

ارتباط حضرت زینب (س) با خداوند آن‌گونه بود که امام حسین (ع) در روز عاشورا هنگام وداع، به خواهرش فرمود: «یا اختی لا تنسینی فی نافله اللیل»؛ “خواهرم! مرا در نمازهای شب، فراموش نکن.”

در تاریخ وفات حضرت زینب (س) اختلاف است. همانطور که در تاریخ ولادت و وفات برخی از ائمه هم اختلاف است. در هر حال به احتمال قوی آن حضرت در پانزدهم رجب سال ۶۲ هجری رحلت کردند و عده کثیری از مورخین این خبر را قبول دارند.

مرجع علمی زمانه

تولد حضرت زینب سلام الله علیها در این خانه و تربیت او زیر نظر پدر و مادری چون فاطمه و علی و همچنین رشد و پرورش در کنار برادرانی مانند حسن و حسین که ـ سلام و درود خدا بر همه آنها باد ـ او را به جایگاه بلندی رساند. مقام علمی زینب سلام الله علیها تا حدی بود که در کوفه، کرسی درس داشت و برای زنان مسلمان تفسیر قرآن و احکام شرعی می گفت. پس از گذشت سالها از آن روزگار نیز، اگر برادرش امام حسین علیه السلام از مدینه خارج می شد، مردم به زینب سلام الله علیها رجوع می کردند و حل مشکلات خود را از ایشان می خواستند. علاوه بر این از دیگر مسائلی که جایگاه علمی ایشان را آشکار می سازد، مراجعه ابن عباس به این بانوست. ابن عباس در حالی برای حل مسائل پیچیده علمی خود به زینب سلام الله علیها مراجعه می کند که از بزرگترین محدثین و مفسرین دوران خود به شمار می رفت.

مدیریت فوق العاده بحران

اما مهمترین عرصه ظهور مقام رفیع زینب کبری سلام الله علیها در وقایع بعد از عاشورا است. از شب عاشورا تکلیف سنگینی بر عهده حضرت زینب سلام الله علیها گذاشته شد. او عهده دار مراقبت از اوضاع و احوال زنان کاروان گردید و موظف شد که فردا، همسران و فرزندان شهدا را آرام نمایند. (۴) وظیفه ای که در آن شرایط بحرانی از عهده یک زن خارج است. این وظیفه در حالی بر دوش زینب سلام الله علیها نهاده شده بود که ایشان با اطلاع از این مطلب که فردا برادر خود و آخرین باقی مانده روزگار گذشته را از دست خواهد داد مصیبت عظیمی را تحمل می نمود. از طرف دیگر در بعد از ظهر روز عاشورا اقوام و خویشان او یک به یک شهید می شدند تا جایی که دو فرزند خود را نیز راهی میدان کرد و پیکر بی جان آن دو را با چشمان خویش دید.

ایستاده در بلا

اما پس از شهادت امام حسین علیه السلام، وظیفه زینب سلام الله علیها بسیار سنگین تر شد. چرا که از طرفی امام سابق به شهادت رسیده است و از طرف دیگر امام بعدی یعنی حضرت زین العابدین علیه السلام به خاطر بیماری توانایی اداره امور را به صورت مستقیم ندارد. از همین روست که وظیفه زینب سلام الله علیها علاوه بر مدیریت اوضاع اسراء، امور دیگری نیز هست. اموری از جمله حفظ جان امام سجاد علیه السلام و همچنین پاسداری از قیامی که حسین بن علی علیهماالسلام آغاز کرده و با شهادت خود آن را به اوج رسانده بود.
در همین راستاست که سخنانی آتشین از دختر علی بن ابی طالب علیه السلام که در دامان وحی تربیت یافته است صادر می شود. سخنانی که همه را به گریه می اندازد و همچون پتکی سهمگین بر پیکره حکومت مقتدر یزید فرود می آید. ایشان در آغاز ورود به شهر کوفه وقتی گریه اهل کوفه را می بیند با لحنی مانند لحن پدرش که برای مردم کوفه آشناست خطبه خوانده و ضمن آن می فرماید: «اگر اینان بر ما گریه می کنند پس چه کسی مردان ما را کشت؟» این سخنان کوتاه اما پر مغز، از جمله ضرباتی است که باید مردمِ در خواب رفته آن روز و آن دیار را بیدار کند. ضرباتی که پس از مرگ معاویه ملعون توسط شخص امام حسین علیه السلام آغاز گردید و با شهادتش به اوج رسید و اکنون زینب باید این رسالت را به دوش بکشد.
چند سخن زیبا از امام سجاد(ع)در مورد مقام حضرت زینب (س)‌

** عمّه‏‌ام، زینب، با وجود همه مصیبت‏‌ها و رنج‏‌هایی که در مسیرمان به سوی شام به او روی آورد، حتّی یک شب اقامه نماز شب را فرو نگذاشت.

** ای زینب، تو، بحمداللَّه، عالمی هستی که نزد کسی تعلیم ندیدی و دانایی هستی که نزد کسی نیاموختی.

** اوهیچ گاه چیزی از امروز برای فردای خود نیندوخت